به گزارش روابط عمومی دانشکده پیراپزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران، دکتر محمد سورانی با تأکید بر ضرورت توجه جدی شهروندان به اصول پناه‌گیری در حوادث انفجاری نظامی در محیط‌های شهری، توضیح می‌دهد که با وجود انتشار گسترده مطالب آموزشی در هفته‌های اخیر، مشاهدات میدانی و تحلیل وضعیت مصدومان مراجعه‌کننده به مراکز درمانی نشان می‌دهد بسیاری از افراد هنوز اهمیت پناه‌گیری را جدی نمی‌گیرند. ایشان معتقداند پیش از پرداختن به کیفیت پناه‌گیری، ضروری است به چرائی پناه‌گیری و نقش حیاتی آن در کاهش آسیب‌ها صحبت شود.

به اعتقاد این متخصص سلامت در حوادث وبلایا، برای درک درست این اهمیت، باید ابتدا سازوکارهای آسیب‌زای انفجارهای نظامی و الگوی پراکندگی مصدومان در این حوادث را شناخت. دکتر سورانی یادآور می‌شود که در درس تروما برای دانشجویان پزشکی و فوریت‌های پزشکی، این مباحث به‌تفصیل مطرح می‌شود؛ اما در شرایط فعلی اجتماعی لازم است یک مرور خلاصه و کاربردی نیز برای عموم ارائه شود.

او نخست به دسته‌های اصلی آسیب ناشی از انفجارهای نظامی اشاره می‌کند و توضیح می‌دهد که بسته به نوع پرتابه، حجم ماده منفجره و محیط وقوع حادثه، الگوهای متفاوتی از آسیب ایجاد می‌شود. یکی از مهم‌ترین آن‌ها آسیب مستقیم ناشی از موج انفجار در شعاعی حدود ۲۰ تا ۳۰ متر است؛ موجی حاصل از جابه‌جایی ناگهانی هوای پرفشار و خلأ پس از آن که می‌تواند بدون ایجاد زخم قابل روئیت درسطح بدن، به ارگان‌های حیاتی توخالی مانند ریه، قلب، دستگاه گوارش و طحال آسیب‌های کشنده وارد کند. او تأکید می‌کند که همین موج می‌تواند افراد و اشیا را نیز با شدت پرتاب کند.

نوع دیگری از آسیب، ریزش آوار است. دکتر سورانی توضیح می‌دهد که این مکانیسم نیز، مشابه موج انفجار، به‌ویژه در کانون حادثه، منجر به صدمات شدید به اندام‌ها و ارگان‌های حیاتی می‌شود و شکستگی‌های متعدد در اندام‌ها و نشانگان خطرناک له شدگی که به سرعت موجب نارسائی کلیوی ومرگ می شود از پیامدهای آن است.

سومین گروه آسیب، آسیب‌های ناشی از حریق است. به گفته او، بسته به نوع محیط ، مواد قابل اشتعال موجود در صحنه انفجار، شدت و ماهیت این آسیب‌ها متفاوت است و می‌تواند شامل سوختگی حرارتی، سوختگی ناشی از شعله، آسیب استنشاقی و حتی خفگی ناشی از گازهای سمی باشد.

در ادامه، دکتر سورانی یکی از مهم‌ترین و گسترده‌ترین دسته‌های آسیب در انفجارهای نظامی شهری را معرفی می‌کند: ترکش‌ها*. او توضیح می‌دهد که ترکش‌های انفجاری در دو گروه کلی قرار می‌گیرند. گروه نخست، ترکش‌های ناشی از خود پرتابه انفجاری است. این پرتابه‌ها به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که هنگام انفجار به صدها قطعه فلزی ریز و درشت با چگالی بالا و لبه‌های تیز و نامنظم تبدیل می‌شوند و با سرعت بسیار زیاد در جهات مختلف پخش می‌گردند؛ این ترکش‌ها حتی در فاصله ۲۰۰ تا ۳۰۰ متری نیز می‌توانند آثار مرگبار بر جای بگذارند.
گروه دوم، ترکش‌هایی هستند که منشأ آن‌ها نه خود پرتابه، بلکه اجسام موجود در محیط است؛ اجسامی مانند سنگریزه، شیشه، قطعات آوار ساختمانی و… . این قطعات هر کدام می‌توانند مانند یک گلوله با قدرت نفوذ بالا عمل کنند و از آنجایی که در انفجارهای نظامی به تعداد بسیار زیاد در اطراف پرتاب می‌شوند، اغلب مصدومان این روزها ناشی از همین نوع ترکش‌ها هستند.
دکتر سورانی در جمع‌بندی تأکید می‌کند که آگاهی از همین مکانیسم‌های آسیب کافی است تا ضرورت پناه‌گیری اصولی را دوباره و جدی‌تر درک کنیم. زیرا هر یک از این عوامل، در صورت قرار گرفتن فرد در وضعیت نادرست یا بی‌تفاوتی نسبت به اصول پناه‌گیری، می‌تواند به آسیب‌های شدید معلولیت و حتی مرگ منجر شود.